जापानमा पन्ध्र वर्षदेखि कृषि गरिरहेका रामभक्त सापकोटा

घामको पहिलो किरणसँगै रामभक्त सापकोटा खेततिर लाग्छन्। उनका पाइलाहरू माटोमा गीत लेखेझैं लाग्छन्, जसरी कुनै कविले शब्दहरू बुनेर काव्य सिर्जना गर्छ। उनको खेत—क्योटोको समथर जमिनमा फैलिएको—सिर्जनशीलता र परिश्रमको एउटा सुन्दर नमूना हो। यहाँ फर्सीका पातहरूले हरियो कविता कोरेका छन्, मुलाका मुन्टाहरू भूमिबाट टाउको उठाइरहेका छन्, अनि धनियाको सुवासले चारैतिर भरिएको छ। यो खेत उनको श्रम, सपना, र नेपाली माटोप्रतिको अमिट प्रेमको प्रतीक हो। हरेक बीउ रोप्दा उनी भुइँलाई छातीझैं माया गर्छन्, मानौँ आफ्नै मातृभूमिको काख समातिरहेका छन्। उनको लागि खेती केवल व्यवसाय होइन, भावनात्मक लगाव हो—माटोको सुगन्धले बिझाएको हरेक थकान उनलाई अझ बढी मेहनत गर्न प्रेरित गर्छ।

रामभक्त सापकोटा नेपालमा एक  किसान भने थिएनन् । तर सानो गाउँमा जन्मिएका उनले बाल्यकालमै खेतीको महत्त्व बुझेका थिए। उनका अभिभावक पनि खेतीपातीमै लागिपरेका थिए, जसका कारण उनले बाल्यकालदेखि नै माटोसँगको साइनो गाढा बनाइसकेका थिए। गाउँको हरियाली, धानका बाला, गहुँका बोटहरू, अनि माटोको बास्ना—यी सबै उनको मनमा गहिरोसँग बसेका सम्झनाहरू हुन्। समयसँगै, रामभक्त सापकोटा जीवनका नयाँ अवसरहरू खोज्दै जापान आइपुगे। जापानको व्यवस्थित कृषि प्रणाली, अत्याधुनिक प्रविधि, र व्यावसायिक सोचले उनलाई निकै मोहित गर्यो। तर, भित्रभित्रै उनले आफ्नो नेपाली माटोलाई बिर्सन सकेनन्। उनले नेपालमा हुर्किएर खाएका स्वादहरू यहाँ पाइँदैनथे। त्यसैले उनले क्योटोमा आफ्नै सानो खेत किन्ने सपना देखे। त्यहाँ नेपाली शैलीमा तरकारी फलाएर नेपाली स्वादलाई जिवन्त राख्ने उनको सोच थियो।अन्तत त्यो उनले पुरा गरेरै छाडे ।

उनि आफ्नै बारिमा

नेपाल र जापान दुवै कृषिप्रधान देश भए पनि यहाँको कृषि प्रणालीमा धेरै भिन्नता छन्। नेपालमा अझै पारम्परिक कृषि विधि प्रयोग गरिन्छ, जहाँ अधिकांश किसानहरू वर्षा-पैनीमा भर पर्छन्। सिँचाइ प्रणाली सीमित छ, प्रविधिको प्रयोग न्यून छ, र उत्पादकत्व तुलनात्मक रूपमा कम छ। यहाँ मलको उपयोग सीमित छ, तर जैविक खेतीको अभ्यास भने अझै जीवित छ। जापानमा भने कृषि प्रविधिले ठूलो फड्को मारिसकेको छ। यहाँ ड्रिप इरिगेसन , ग्रीनहाउस खेती, उन्नत बीउ प्रविधि, र आधुनिक मेसिनहरूको प्रयोग गरेर उत्पादकत्व बढाइएको छ। त्यहाँको खेतिपाती विज्ञानमा आधारित छ, जहाँ किसानहरू माटोको पोषणसम्बन्धी विस्तृत अध्ययन गर्छन्, वातावरणअनुसारको उपयुक्त बीउ छनोट गर्छन्, र उत्पादनलाई गुणस्तरीय बनाउँछन्।यस्ता कुराहरुबाट नै कृषि गर्न झन हौसला मिल्ने कुरा बताउछन् ।

रामभक्त सापकोटाले यी दुवै प्रणालीलाई बुझ्दै नेपालमा सिकेको परम्परागत ज्ञान र जापानमा देखेको आधुनिक प्रविधिलाई मिश्रण गर्ने प्रयास गरेका छन्। उनले जापानी माटोलाई नेपालका तरकारीहरू फलाउन अनुकूल बनाए, माटोको गुणस्तर सुधार्न जैविक मलको प्रयोग गरे, र प्रविधिको सहायताले उत्पादन बढाए। रामभक्त दाइका लागि खेती केवल आर्थिक लाभका लागि मात्र थिएन, उनी नेपाली स्वादलाई जोगाउने अभियानमा लागेका छन्। जापानमा रहेका नेपालीहरूलाई स्वदेशको स्वाद दिलाउने लक्ष्यले उनले आफ्नै खेतमा लौका, काक्रा, गाजर, मुला, काउली, धनिया, फर्सी, खुर्सानीजस्ता नेपाली भान्साका विशेष वस्तुहरू फलाउन थाले। “तरकारी न केवल शरीरलाई, आत्मालाई पनि पोषण दिन्छ,” उनी भन्छन्। जब कुनै नेपालीले उनको खेतमा फलाएको मुला काटेर अचार बनाउन थाल्छ, वा धनियाले सजिएको ताजा नेपाली झोल बनाउँछ, तब उनी सन्तुष्ट हुन्छन्। उनको उत्पादन जापानी ग्राहकहरूलाई पनि मन पर्छ। स्वाद र ताजगिको कारण, जापानीहरूले पनि उनको खेतका तरकारी किनेर खान थालेका छन्। जापानमा व्यवसायिक रूपमा खेती गर्नु सजिलो भने छैन। यहाँ जमिन महँगो छ, खेतबारीको व्यवस्थापन गर्न कठिनाइहरू छन्, अनि जलवायु परिवर्तनले पनि खेतीमा प्रभाव पार्न सक्छ।

रामभक्त सापकोटाले यी चुनौतीहरू पार गर्न धेरै मेहनत गरेका छन्। जापानमा नेपालभन्दा चिसो मौसम हुन्छ, जसका कारण केही नेपाली तरकारीहरू जाडो महिनामा राम्रोसँग उम्रँदैनन्। यसलाई सुल्झाउन उनले ग्रीनहाउस प्रविधिको प्रयोग पनि चाडै गर्ने कुरा बताउछन् । जापानमा स्थानीय बजारमा आफ्नो उत्पादन बेच्न सजिलो छैन। यहाँको बजार प्रतिस्पर्धात्मक छ, अनि गुणस्तरमा कडा मापदण्ड राखिएको हुन्छ। तर, उनले जापानी उपभोक्ताहरूको मन जित्न जैविक खेतीलाई प्राथमिकता दिदै आएका छन् ।

आफ्नो बारिमा साथिभाईसँग रामभक्त सापकोटा

जापानमा खेती गर्नका लागि जमिन किन्न गाह्रो छ। धेरैजसो किसानहरूले लिजमा जमिन लिएर खेती गर्छन्। रामभक्त दाइले पनि सुरुवातमा लिजमा जमिन लिएर खेती गर्न थालेका थिए। पछि, उनले आफ्नो उत्पादन राम्रोसँग बिक्री गर्न थालेपछि सानो जमिन किन्न सक्ने पनि भए । यि सबै मेहेनतकै उपज हो । जापानमा रहेका नेपालीहरूको लागि रामभक्त सापकोटा एक प्रेरणादायी पात्र हुन्। उनी केवल तरकारी बेच्ने किसान मात्र होइनन्, उनी एक समुदाय-संचालक पनि हुन्। नेपाली माटोको सुगन्ध जापानमा ल्याएर उनले आफ्नो पहिचान जोगाएका छन्। उनका खेतमा नेपाली विद्यार्थीहरू आउँछन्, किसानहरूको अनुभव लिन, र नेपालको कृषि शैलीबारे छलफल गर्न। उनी सधैं खेतमा आउनेलाई मुस्कानसहित स्वागत गर्छन्। खेतीको महत्त्व बुझाउन, उत्पादनलाई व्यवस्थित बनाउन, र नेपाली स्वादलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्याउने उनको प्रयास सराहनीय छ। रामभक्त सापकोटा अब केवल आफ्नो खेतको विस्तार गर्न मात्र होइन, नेपाली कृषि प्रणालीलाई सुधार गर्नसमेत योगदान दिन चाहन्छन्। उनले नेपाली किसानहरूलाई जैविक खेती, आधुनिक प्रविधि, र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म आफ्ना उत्पादन पुर्याउने तरिकाहरू सिक्न र सिकाउन चाहान्छन् । “माटोले कहिल्यै धोका दिँदैन,” उनी भन्छन्।

यदि तपाईँ मेहनत गर्न तयार हुनुहुन्छ भने, माटोले सधैं फल दिन्छ।” रामभक्त सापकोटाको जीवन केवल एक किसानको कथा मात्र होइन, यो मेहनत, आत्मीयता, र माटोप्रतिको लगावको कथा हो। उनले आफ्नो माटोको सुगन्धलाई संसारको जुनसुकै कुनामा पुर्याउन सक्छन् भन्ने प्रमाणित गरेका छन्। क्योतोको खेतमा उभिएका रामभक्त दाइलाई हेर्दा, नेपाली किसानको संघर्ष र सफलताको गहिरो अर्थ बुझ्न सकिन्छ। माटो बोल्छ, मेहनत बोल्छ, र रामभक्तजस्ता किसानका हातबाट संसारलाई पोषण मिल्छ।